• Yakup Bedirhan Menteşe

BİYOÇEŞİTLİLİK NEDİR? NEDEN ÖNEMLİDİR? BİYOÇEŞİTLİLİĞİ TEHDİT EDEN FAKTÖRLER NELERDİR?

En son güncellendiği tarih: 6 Kas 2020

Biyoçeşitlilik! İnsanların doğadaki canlıların neslini tüketmekle nasıl tehdit ettiklerini biliyor musunuz? Her gün binlerce canlı türünün nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya. Peki biz bunun için neler yapabiliriz.? Sorularımızın cevaplarını hep birlikte öğrenelim…


Biyoçeşitlilik Nedir?

Biyoçeşitlilik, tüm biçimleri ve tüm etkileşimleri ile yeryüzündeki yaşamın çeşitliliğine denir. Bir bölgede bulabileceğiniz tüm farklı yaşam türleri biyoçeşitliliği göstermektedir. Çeşitli hayvanlar, bitkiler, mantarlar ve hatta doğal dünyamızı oluşturan bakteriler gibi mikroorganizmalar. Biyoçeşitlilik kelimesi biyolojik çeşitlilikten gelmektedir. Genlerden ekosistemlere kadar tüm seviyelerindeki Dünya üzerindeki yaşam çeşitliliğini ifade eder. Dünyadaki bu canlıların her biri birlikte çalışarak, besin ağını kurarak bir yaşamsal dengeyi sağlarlar ve ekosistemleri oluştururlar.

Hükumetler arası Biyoçeşitlilik ve Ekosistem Hizmetleri Platformu'nun 2019’ da bildirdiği yazı;” 1 milyon hayvan ve bitki türünün nesli tehdidi ile karşı karşıyadır.” Bu sayı insanlık tarihindeki en büyük nesli tükenmekte olan canlı sayısıdır.


Akıllara durgunluk verecek kadar çeşitli. Dikkate alınması gereken en basit yön türlerdir. Yaklaşık 1,7 milyon hayvan, bitki ve mantar türü kaydedilmiştir, ancak bu sayı tahmini olarak 8 ile 100 milyonlara kadar çıkmaktadır. Biyolojik çeşitliliğin kalbi, türlerle dolu tropik bölgelerdir. Örneğin 15 hektarlık (37 dönüm) Borneo ormanında 700 ağaç türü vardır.

Genetik düzeyde çeşitliliği ele alan son çalışmalar, tek bir tür olduğu düşünülen canlıların bazı durumlarda aslında düzinelerce olabileceğini öne sürdü. Ardından bakteri ve virüsleri ekleyin ve farklı organizmaların sayısı milyarlarca olabilir. Nihayetinde tüm yiyeceklerin %90'ını sağlayan tek bir karış toprak, 10.000 ila 50.000 farklı bakteri türü içerir.

Biyoçeşitlilik Neden Önemlidir?

Biyoçeşitlilik hayatımızın çoğu yönü için önemlidir. Biyoçeşitliliğe bazıları yararları nedeniyle, bazıları ise duygusal olmak üzere birçok nedenden dolayı değer veriyoruz. Bu, biyolojik çeşitliliğe hem insanlara sağladığı fayda hem de kendi başına sahip olduğu değer için değer verdiğimiz anlamına gelir. Yararları düşünen değerler, insanların gıda, yakıt, barınma ve ilaç gibi biyolojik çeşitlilikten elde ettiği birçok temel ihtiyacı içerir. Ekosistemler ayrıca tozlaşma, tohum dağıtımı, iklim düzenlemesi, su arıtma, besin döngüsü ve tarımsal zararlıların kontrolü gibi önemli hizmetler sağlar.

Biyoçeşitlilik, yeni ilaçlar ve diğer olası bilinmeyen hizmetler gibi henüz tanınmayan potansiyel faydalar için de değer taşır. Biyoçeşitlilik, örneğin manevi veya dini nedenlerle insanlar için de kültürel değere sahiptir. Biyoçeşitliliğin duygusal değeri, doğal değerine atıfta bulunur. Bu daha çok felsefi bir kavramdır ve var olmanın vazgeçilmez hakkı olarak düşünülebilir. Biyolojik çeşitliliğin değeri, birbirimizle ve doğanın geri kalanıyla oluşturduğumuz ve uğruna çabaladığımız ilişkilerin perspektifinden de anlaşılabilir. Biyoçeşitliliğe kim olduğumuzu, birbirimizle ilişkilerimizi ve sosyal normları nasıl şekillendirdiği nedeniyle değer verebiliriz. Bu ilişkisel değerler, insanların bireysel sorumluluk ve çevreyle bağlarının bir parçasıdır. Biyoçeşitliliğe verilen farklı değerler koruma kararlarını etkilemeleri nedeniyle oldukça önem arz etmektedir.


Biyoçeşitliliğe Yönelik Tehditler Nelerdir?

Geçen yüzyılda, insanlar gezegene hükmetmeye başladılar, bu da hızlı ekosistem değişikliğine ve gezegende büyük biyolojik çeşitlilik kaybına neden oldu. Dünya her zaman değişimler ve yok oluşlar yaşamış olsa da bugün benzeri görülmemiş bir hızla gerçekleşiyor. Biyolojik çeşitliliğe yönelik başlıca tehditler arasında doğrudan habitat kaybı ve parçalanma, sürdürülemez kaynak kullanımı, istilacı türler, kirlilik, Küresel Isınma ve İklim Değişikliği yer alır. Dünyada sürekli artan nüfus ve bitmek bilmeyen tüketim gibi biyoçeşitliliğin azalmasında etkili faktörler genellikle birbiriyle bağlantılı nedenlerden ortaya çıkmaktadır. Özellikle insan nüfusu arttıkça ve tarım arazileri, konutlar ve sanayi siteleri oluşturmak için vahşi alanlar yerle bir edildikçe bizler. Ormanların kesilmesi genellikle ilk adımdır ve 30 milyon hektar 2016 yılında küresel olarak kaybolmuştur.

Bütün bunların yanında iyi haber şu ki, canlı türlerinin hayatta kalması, ekosistemlerin dengesi ve bütünlüğü sağlamak hala biz insanların elinde. Biyoçeşitliliğe yönelik tehditleri ve bu konuda nasıl rol oynadıklarını anlayarak bunlara karşı koruma özelliklerini geliştirebiliriz.

Son 10 yıl içindeki koruma çabaları, bugün biyolojik çeşitliliğin durumunda önemli bir fark yarattı. Hem hükumetler hem de yerel topluluklar tarafından yönetilen milli parklar, vahşi yaşam sığınakları, av koruma alanları ve deniz koruma alanları dahil olmak üzere 100.000'den fazla korunan alan, vahşi yaşam için habitat sağlar ve ormansızlaşmanın kontrol altında tutulmasına yardımcı olur. Habitatın korunması yeterli olmadığında, restorasyon, yeniden giriş ve istilacı türlerin kontrolü gibi diğer türden koruma eylemlerinin olumlu etkileri olmuştur. Ve bu çabalar, yerel, bölgesel ve küresel ölçeklerde çevre politikalarını iyileştirmeye yönelik sürekli çabalarla desteklenmiştir. Son olarak, bireylerin ve toplulukların yaşam tarzı seçimleri, biyolojik çeşitlilik ve çevre üzerindeki etkileri üzerinde büyük bir etkiye sahip olabilir. Biyolojik çeşitlilik üzerindeki tüm olumsuz insan etkilerini önleyemeyebilirken, bilgiyle, Dünya'daki yaşamın geri kalanı üzerindeki etkilerimizin yönünü ve şeklini değiştirmek için çalışabiliriz.


Kaçak avlanma ve sürdürülemez yiyecek avcılığı bir başka önemli faktördür. Dünya genelinde maymunlar, su aygırları ve yarasa gibi 300 memeli türünün nesli tükenmekle karşı karşıya.

Uzun ömürlü endüstriyel kirleticiler tarafından ciddi şekilde zarar gören katil balinalar gibi canlılarla birlikte kirlilikte bir katildir. Biyoçeşitliliğe küresel ticaret yolları daha fazla zarar vermektedir. Örneğin amfibiler, evcil hayvan ticaretiyle birlikte dünyaya yayıldığı düşünülen bir mantar hastalığı nedeniyle tüm hayvanların neslinde büyük düşüşler yaşandı. Küresel denizcilik aynı zamanda gezegenin her yerine, özellikle de farelere son derece zarar veren istilacı türleri yaydı.

Tüm habitatlardan en çok etkilenen nehirler ve göller olabilir. Bu habitatlarda tatlı su hayvanı popülasyonları, çiftlikler ve insan hayatı için su çıkarma işlemlerinin yanı sıra kirlilik ve barajların kurulmasının ardından 1970 yılından itibaren %80’lik bir düşüş gözlemlenmiştir.


Biyoçeşitliliği Korumak İçin Neler Yapılabilir?

Doğamıza gerekli şefkat ve korumayı göstermek ona yapılabilecek en iyi yardım olur. Vahşi yaşam rezervleri bariz çözümdür ve dünya şu anda Kara ekosisteminin %15'ini ve okyanusların %7'sini korumaktadır. Ancak bazıları, arazi yüzeyinin yarısının doğa için ayrılması gerektiğini savunuyor.


Bununla birlikte insanların geçim kaynağı olan hayvanların yasak avlanması bir kriz yaratıyor. Yasak avlanmalar için daha caydırıcı cezalar ve güvenlik önlemleri alınabilir. Örneğin Afrika'da yasak avlanan filler ve gergedanlar. Hayvanların ölmesini engellemek, turizmi desteklemek veya çiftçilere hayvanlarını öldüren yırtıcı hayvanlar için tazminat ödenmesi gibi yollara başvurulabilir.


Hepimiz yardım edebiliriz. Yaban hayatının çoğu sığır, soya, palmiye yağı, kereste ve deri için temizlenen arazi tarafından yok edilir. Çoğumuz bu ürünleri her gün tüketiyoruz, birçok gıda ve tuvalet malzemesinde palmiye yağı bulunuyor. Yalnızca sürdürülebilir seçenekler seçmek ve insanların doğayı har vurup harman savurmasını engellemek bile bir çözüm yoludur.

Diğer bir yaklaşım ise Doğal Sermaye oluşturmak olabilir. Ekosistem hizmetlerinin maliyetini hesaplayarak biyoçeşitliliğin önemini vurgulamaktır. Bazen bu veriler insanları tasarrufa yönlendirebilir. Bir bölgedeki suyu korumak için harcanacak bütçeler oradaki suyu filtrelemek için harcanacak enerji ve maliyetin 10'da 2'si kadar olacaktır. Bu nedenle mantıklı düşünüp tasarruflu hareket etmeliyiz doğamızı ve biyoçeşitliliği korumak için.


566 görüntüleme

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Yakın Zamanda Eklenen Diğer Yazılar