• Yakup Bedirhan Menteşe

KARBON DÖNGÜSÜ NEDİR? KARBON DÖNGÜSÜ NASIL GERÇEKLEŞİR? KARBON DÖNGÜSÜNÜN YARARLARI NELERDİR?

En son güncellendiği tarih: 6 Kas 2020

Gezegenimizin her anında gerçekleşen bir döngü Karbon Döngüsü. Karbon Döngüsü Nedir? Nasıl Gerçekleşir? Yararları ve Zararları Nelerdir? gibi aklınıza takılan bütün sorulara cevap bulacağız. O zaman vakit kaybetmeden yazımıza geçelim…



Karbon Döngüsü Nedir?

Karbon döngüsünden önce karbon nedir onu öğrenelim. Karbon, dünyada canlı yaşamı için en önemli kimyasal elementlerden biridir. Doğada en yaygın bulunan elementlerden birisi olması nedeniyle yaşamın temelini oluşturuyor da diyebiliriz. Biz insanların vücudunda Oksijen ‘den (O) sonra kütlece (%18) en çok bulunan element Karbon ’dur (C). Karbon döngüsü nedir? sorumuza dönecek olursak; Karbon Döngüsü, doğadaki karbon atomlarının sürekli canlılar ve gezegenimiz arasında çeşitli yollarla hareket ederek geri dönüşümü diyebiliriz. Yaşamın sürekli olarak devam edebilmesi için karbon döngüsünün canlılar ve cansız varlıklar arasında her an devam etmesi gerekmektedir.

Karbon döngüsü içerdikleri karbon miktarlarına göre çeşitli karbon havuzlarına bölünmüştür. Bunlar sırasıyla Atmosfer, Biyosfer, Okyanus ve Litosferdir.


Atmosfer (Hava Küre)

Karbon, atmosfer 2 tür gaz olarak bulunur. Bunlardan biri karbondioksit diğeri ise metan gazıdır. Karbon gezegenimizin sıcaklığını düzenleyerek optimum yaşam koşullarını bize sağlamaktadır.


Hidrosfer (Su Küre)

Okyanuslar, denizler ve su kaynakları atmosferden yayılan karbondioksitin %30 ‘u su kaynaklarına yayılır. Çözünen karbondioksit (CO2), karbonik asit (H2CO3) olarak suyun asitliğini arttırır. Atmosferden suya geçen karbon atomları suda ki canlılığın devamlılığı için oldukça önemlidir.


Biyosfer (Canlılar Küresi)

Canlı organizmaların yapıtaşları karbon bazlıdır. Organik bileşikler içinde karbon içeren bileşikler oldukları için biyosferde karbon atomu organik moleküllerde bulunmaktadır.

Canlı hücrelerin yapısında organik bileşik olarak yer alan karbon, canlının ölmesiyle ayrıştırıcılar (çürükçüller) tarafından karbondioksite dönüştürülerek atmosfere verilir. Canlıların yapısında bulunan karbon atomu canlı yaşamı sona erdiği zaman ayrıştırılarak karbondioksit olarak atmosfere geri verilir.


Litosfer (Yer Küre)

Yerkürede bulunan fosil maddeler petrol, doğal gaz, kömür ve kireç taşı içeriklerinde bol miktarda karbon atomu mevcuttur. Ölen canlıların fosilleşmesi toprak altında oksijensiz bir ortamda uzun yıllar çözünmesiyle gerçekleşir.



Karbon Döngüsü Nasıl Gerçekleşir?

Karbon döngüsünün ilk adımı atmosferdeki karbondioksitin fotosentez yoluyla başlamaktadır. Doğadaki ağaçlar, diğer yeşil bitkiler ve mikroorganizmalar havadaki karbondioksiti fotosentez tepkimesine sokar. Fotosenteze giren karbondioksit, bitkinin vücudunda canlı yaşamı için kullanılırken tepkime sonucu oksijen ve besin üretir. Bir kısmını ise solunum yoluyla karbondioksit olarak atmosfere geri verir.

Evrendeki yaşamın kuralı olan beslenme bu aşamada devreye girmektedir. Besin zincirinde en alt sırada bulunan bitkiler doğada bulunan etçil ve otçul hayvanlar tarafından tüketilirken bitkide bulunan karbon hayvan vücuduna aktarılmış olur. Karbonu vücutlarına alan hayvanlar bulunan karbonun bir kısmını solunum ile karbondioksit olarak atmosfere geri salınımı yapılır. Hayvan ve bitkilerin solunum yapması, fotosentezle başlayan döngünün tamamlanmasıyla son bulur.

Yapısında karbon bulunan bitkiler eğer bir hayvan tarafından yenmeden hayatı son bulursa bünyelerinde bulunan karbon atomları ayrıştırılarak bir kısmı solunum ile atmosfere salınırken bir kısmı ise toprağa karışarak yer altına karışır.



Bu toprağa karışan karbonların bir kısmı uzun yıllar sonra basınçla sıkışarak petrol, doğalgaz, kömür veya kireç taşı gibi fosillere dönüşebilir. Fosillerin yakılmasıyla birlikte büyük oranda karbondioksit ortaya çıkar ve tekrardan döngüye girmiş olur.

Aynı durum ölen bir hayvanda da ayrıştırılmadan veya bedeninde yanmamış karbon atomu, organik bileşen olarak kalır ve uzun yıllar sonra fosil yakıta dönüşebilir. Fosil yakıtın yanması sonucunda karbondioksit olarak atmosfere geri dönecektir.

Kireç taşları içerisinde bulunan karbon atomları zaman içinde aşınma ve erozyona uğrayarak dağılır. Karbon bunun sonucunda ayrışır ve suya ya da havaya karışarak karbon döngüsüne girer.

Su kürede yaşayan canlıların bazıları karbonu kabuklarında depo ederler, böylece karbon döngüden ayrılmış olur. Karbon depolayan bu canlılar öldükten sonraki kalıntıları ise kabuklarındaki karbon atomunu kireç taşı kayalıklarına dönüştürür. Uzun yıllar sonra yeryüzüne çıkan bu kayalıklar aşınarak karbonun tekrar döngüye girmesini sağlar.

Su küre karbon bakımından oldukça zengindir ve karbon döngüsünün önemli bir aşamasıdır. Atmosfere göre daha çok karbon atomu barındırsa da ikisi arasındaki karbon alışverişi oldukça yavaştır ve sadece 100 metre derinliğe kadar döngü gerçekleşir. Karbon gazları difüzyon ile yer küre ve su küre arasında hareket edebilir.



Kabuklu su canlıları kabuklarında depo ettikleri karbonları karbonat ve bikarbonat olarak karalardan organik ve inorganik maddelere taşırlar. Bu karbonlar kireç taşı oluşturmak yerine denizlerde tortu olarak depolanarak deniz tabanında binlerce yıl ihtiyaç duyulana kadar bekleyebilir. Bekleyen bu karbonlar döngüden ayrılmış olurlar. Atmosferdeki karbon oranı arttıkça su küre bu şekilde karbonu emerek depo etmeye devam eder.

Doğadaki karbon dengesinin korunması için atmosferdeki karbon oranı azaldıkça okyanustan karbondioksit salınımı yapılarak tekrar karbon döngüsü başlamış olur ve böylece denge korunmuş olur.

Yukarda doğadaki yeşil bitkilerden bahsettiğimiz gibi su bitkileri de fotosentez için karbondioksite ihtiyaç duyarlar ve bunun için karbon depolarlar. Su canlıları bu bitkileri yiyerek karbonun bir kısmını solunumla açığa çıkarır bir kısmını ise hayvanlar öldükten sonra kalıntılarından ayrıştırılır. Bu şekilde karbon tekrar kullanıma girene kadar tortu olarak tabanda birikir.



Karbon Döngüsünün İnsanlara ve Doğaya Yararları ve Zararları Nelerdir?

Her sene atmosfer tabakasından 20 ton kadar karbondioksit kullanılır. Bitki ve hayvanlar enerji elde etmek için organik bileşikleri yani besinleri tüketirler. Bu organik bileşikler karbondioksit ve suya kadar parçalanır. Hücre solunumu denen bu yolla oluşan karbondioksit yine atmosfer tabakasına verilir.


Tersine bir örnek söz konusu olacak olsaydı doğrusu karbon döngüsü gerçekleşmeseydi oluşabilecek en mühim negatif sonuç atmosferdeki oksijen ve karbondioksit dengesinin bozulması olurdu. Oksijen miktarı kısa bir müddet içinde tükenirdi. Çünkü canlıların tükettiği oksijen, bitkiler tarafınca sağlanamayacaktı.

Yine buna bağlı olarak atmosferdeki karbondioksit gazı fazlalığından canlıların sonu gelirdi. Karbon döngüsü güzel işlemediği sürece Küresel Isınma ve İklim Değişikliği gibi küresel sorunların başlamasında büyük bir etkendir.

60 görüntüleme

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Yakın Zamanda Eklenen Diğer Yazılar

İlgili Anahtar Kelimler

Kategoriler

#Dönüştürbeni

#Zerowaste

#Trashtag

#Sıfıratık

TohumX Blog

Hakkımızda

Yardım

Youtube