• Fırat Orhan

MALZEMELERİN GERİ KAZANILMASINA GENEL BAKIŞ

Malzeme geri kazanımı katı atıkların ayrılması ve tekrar kullanıma sokulması anlamına gelmektedir. Geri kazanım programının temel hedefleri arasında uzaklaştırılacak atık hacimlerinin azaltılması ve doğal kaynakların korunması yer almaktadır. Geri kazanım düzeyini yükseltmek için, tüketiciye yönelik faaliyetlerden, büyük çaplı mekanik tesislere kadar çok çeşitli teknolojiler ve programlar geliştirilmiştir. Malzeme geri kazanım programı genel olarak malzemenin ayrılmasını (gerek kaynağında, gerekse toplam atık içinden), malzemelerin işlemden geçirilmesini, geri kazanılan maddelerin pazarlamasını ve satışını ve bu malzemelerin yeniden ikincil malzemelerden yapılan ürünler haline dönüştürülmesini kapsamaktadır.



Malzeme Geri Kazanım Seçenekleri


Belediyelerin uygulayabileceği geri kazanım seçenekleri aşağıda ele alınmakta ve özetlenmektedir .

Malzeme geri kazanım seçenekleri:

1. Malzemelerin kaynağında ayrıldığı geri kazanım programları

§ Yerleşim birimlerinde geri kazanım

- Apartmanlarda geri kazanım ( birçok aile )

- Kaldırımlardan geri kazanım ( tek aile )

§ Ticari/Endüstriyel geri kazanım

§ Gönüllü geri kazanım kumbaraları

§ Geri satın alma merkezleri

§ Özel kampanyalar

2. Malzeme geri kazanım tesisi

3. Karışık atıkların işlenmesi


Malzemelerin Kaynağında Ayrıldığı Geri Kazanım Programları


1.1.1 Yerleşim Birimlerinde Geri Kazanım


Apartmanlarda geri kazanım : Apartmanlarda uygulanan geri kazanım programları dört ya da daha fazla üniteden oluşan, çok sayıda ailenin oturduğu yerleşim birimlerinde biriken geri kazanılabilir maddelerin toplanmasına yöneliktir. Bu tür yerleşim birimlerinde tipik olarak büyük konteynerler ( örneğin 2-3 m³’ lük bölmeli konteyner) bulunduğu için, bu yerleşim birimlerinde tek bir ailenin oturduğu ya da dubleks konutlarda uygulanan kaynağında ayırma faaliyetlerinde kullanılanlardan farklı tipte çöp toplama araçlarının kullanılması gereklidir. Apartman çöp toplama programlarında genelde otopark, garaj, bodrum ya da sıkıştırma odası gibi çöpün çöp kamyonu tarafından alınmadan önce depolandığı bir ya da birkaç merkezi toplama ve depolama alanı kullanılmaktadır. Apartman toplama programları, apartman sakinlerinin geri kazanılabilir atıkları attıkları diğer atıklardan ayırmaları için teşvik edilmelerini ve eğitilmelerini gerektirmektedir. Amerika Birleşik Devletleri (ABD)’ de bu programın başarılı olmasını sağlayan faktörler aşağıda açıklanmıştır [18].§ Apartmanda sınırlı yer varsa küçük, kullanışlı konteynerlerin kullanılması§ Geri kazanılabilir madde kumbaralarının bina yakınında olması, yani apartmandan yürüyerek ulaşılabilmesi§ Bu kumbaraların normal çöp depolarının yanında bulunması§ Faal eğitim ve organizasyon§ Bu maddelerin düzenli olarak toplanması§ Çöp uzaklaştırmak için alınan bedellerin daha aza indirilerek tüm apartman kompleksinin ödüllendirilmesi’dir.Kaldırımdan geri kazanım : Her birinin kendine ait çöp depoları bulunan tek ailenin oturduğu müstakil konutlardan çöpün ya da geri kazanılabilir malzemenin toplanmasına “kaynağında toplama” adı verilmektedir. Kaynağında toplama, elverişli bir geri kazanma seçeneği olduğu için, ABD’de geri kazanılabilir maddelerin yerleşim birimlerinden toplanmasına yönelik en etkili yöntemdir. Geri kazanılabilir maddeler, kaldırımlara ve yollara konulan çöp bidonlarından toplanır ve atıkların işlemden geçirilme gereksinimlerine göre ya tamamı ya da bir kısmı birbirine karıştırılabilir. Bu malzemeler tek bir toplama konteynerine/torbasına ya da

kolaylıkla üst üste depolanabilen çoklu konteynerlere konulabilir. Bunlar genel olarak belediyeler, özel çöp toplama şirketleri ya da geri kazanım şirketleri tarafından toplanır. Kaynağında ayırma programlarının toplanan malzemelere, toplama sıklığına ve ulaşılan katılım oranlarına bağlı olarak katı atık dolgu alanına giden evsel atıkların %20-30 azalmasını sağladığı hesaplanmıştır.


1.1.2 Ticari/Endüstriyel Geri Kazanım



Oluşan toplam atık içinde ayrılabilecek madde miktarı çok fazla olduğu için, ticari sektörde geri kazanım atık miktarının azaltılması için önemli bir fırsat doğurmaktadır. Evsel geri kazanımın aksine, ticari geri kazanım genel olarak kendini amorti eder. Çünkü büyük miktarlarda atığın geri kazanılabilmesi uzaklaştırılan atık miktarının büyük ölçüde azalmasını sağlar. Ticari geri kazanım genel olarak belirli ticari çöp toplama güzergahları üzerinde gerçekleştirilir ve çöp bidonları için ayrılan yerin yanı sıra malzemelerin biriktirilmesi ve kamyonetlerin manevra yapabilmesi için fazladan yer gerektirir. Ticari geri kazanım programları genelde ticari sektör atıkları arasında sıkça rastlanan karton, ofis kağıtları, cam, atık tahta, hatta otel ve restoranlardan gelen yiyecek atıkları gibi yüksek nitelikli, büyük miktarlarda oluşan bir ya da iki atık türünü hedef alırlar .


1.2 Geri Kazanılabilir Atık Kumbaraları

Geri kazanılabilir atık kumbaraları, genel olarak otoparklara, katı atık transfer istasyonlarına ve diğer merkezi alanlara konulan özel kutular, bidonlar ya da kubbe biçimli konteynerlerdir. Geri kazanılabilir maddeler bizzat bunları üretenlerce kumbaralara atılır ya da ayrı konteynerlere konulurlar. Bu kumbaralara göre daha az sermaye ve işletme maliyeti getirir. Ancak atığın üreten tarafından oraya kadar taşınması gereklidir. Bu nedenle, daha elverişli olan kaynağında ayırma programlarına ya da ekonomik açıdan geri kazanımı teşvik eden geri satın alma merkezlerine kıyasla daha az maddenin toplanabilmesine olanak tanırlar.


1.3 Geri Satın Alma Merkezleri

Geri satın alma merkezleri özel olarak işletilen, geri kazanılabilir maddeleri halktan özel çöp taşıma şirketlerinden ya da ticari kaynaklardan satın alan yerlerdir. Toplanan maddeler nihai olarak kullanıldıkları pazarlara gönderilmek üzere sıkıştırılabilir, balyalanabilir ya da yoğunlaştırılabilirler. Geri satın alma

merkezlerinde tartım için kantar ve malzemeleri depolamak için tekerlekli konteynerler, kutular ve depolar bulunmalıdır [22].


1.4 Özel Kampanyalar



Belediyeler, oluşan toplam atık içindeki belirli maddeleri uygun şekilde yönetmek, normalde diğer geri kazanım programları ile toplanamayan maddeleri geri kazanmak için halka inerek vatandaşlara olanak tanımak ya da mevsimlere göre atık oluşum miktarlarında gözlenen değişikliklere ayak uydurmak için özel kampanyalar hazırlamaktadır. Bu tür uygulama örnekleri arasında eski telefon rehberlerini, oto lastiklerini, noel ağaçlarını, budanan ağaç parçalarını ya da biçilen çimleri ve yaprakları toplamaya yönelik programlar sayılabilir. Bu programların önceden reklamının yapılması ve önceden belirlenen, bir günden birkaç haftaya kadar uzanan süreler içinde hedeflenen atıkların toplanabileceği bir tesisin bu işe ayrılması gerekir.


2.Malzeme Geri Kazanım Tesisi


Geri kazanılabilir maddeler yukarıda açıklanan kaynağında ayırma programlarıyla toplandıktan sonra, bunları pazarlanabilecek hale getirmek için uygun işlemlerin uygulanması gereklidir. Bu maddelerin hangi işlemlerden geçirileceği büyük ölçüde piyasanın belirlediği koşullara ve kaynağında ayırma işleminin ne ölçüde etkili olduğuna bağlıdır. Bu işlemler genelde bir tür ayıklama ve ayırmadan, istenmeyen maddelerin (örneğin şişe kapakları, etiketler) giderilmesinden, bir tür yoğunlaştırmadan (örneğin, cam ve metallerin ezilmesi, kağıt ve kartonun balyalanması) ve daha sonra da geçici olarak depolanmasından ibarettir. İşlem uygulanan işlemin türüne göre, malzemelerin pazara ( yani bir geri kazanım transfer istasyonuna) gönderilmek üzere basit bir şekilde sıkıştırılıp balyalanmasından, karışık geri kazanılabilir maddelerin daha kapsamlı bir ayıklama ve ayırma işleminden geçirilmesine kadar çok çeşitli şekillerde gerçekleştirilebilir. Özel sektör bağımsız olarak girişimde bulunup bütün geri kazanılabilir maddeleri işlemden geçirebildiği gibi, belediyeler bu işi özel şirketlere ihale edebilir ya da kamuya ait ve kamu sektörü tarafından işletilen geri kazanım tesisleri kurulabilir.


3. Karışık Atıkların İşlenmesi


“Karışık atık işleme” atık kaynağında geri kazanılabilir maddeleri katı atıktan ayırmak için, yani geri kazanılabilir malzemeleri çöp toplama kamyonunda ayırmak için bir ön işlemin yapılmadığı ya da çok sınırlı ölçüde yapıldığı durumlarda, bu maddeleri karışık evsel atıktan ayırma işlemine verilen isimdir. Bu tesislerde, geri kazanılabilir maddeleri ayırmak için döner elekler, manyetik ayırıcılar, elle ayırma bantları ve balyalama araçları gibi bazı manuel ve mekanik teknikler uygulanır. Ancak, geri kazanılabilir maddeler genelde yukarıda açıklanan kaynağında ayırma programı ile elde edilen geri kazanılabilir maddelerden daha düşük kalitede olurlar.

7 görüntüleme

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Yakın Zamanda Eklenen Diğer Yazılar