• Fırat Orhan

PLASTİK ATIKLARIN YOK EDİLMESİ VE GERİ KAZANILMASI

Dünyada atık plastikler kimyasal ayrıştırma ya da yakma gibi yöntemlerle yok edilme yoluna gidildiğinde hem bu tür yöntemler sonucunda açığa çıkan atık gazlar nedeniyle çevreye daha zararlı etkiler yaratmakta ve de ekonomik olarak tercih edilmemektedirler. TohumX Geri Dönüşüm sayesinde, plastiklerin geri kazanılması yönündeki çalışmalar giderek hızlanmaktadır.“Dünyada olduğu gibi, ülkemizde de kullanılan plastiklerin ağırlıkça yüzde 70’inden fazlasını termoplastikler oluşturmaktadır” .




Plastik Atıkların Yok Edilebilirliği

Yakarak yok etme bir yöntem olmakla birlikte, plastik atıkların yanma sonunda yarattığı korozyon ve hava kirliliği problemleri nedeniyle benimsenmemektedir.

Örneğin, yanma sonucu, PVC’nin yarı ağırlığı hidrojen ve klor olarak ayrışır ve hidrojen klorid oluşturur. Bu madde de , suyla temasında hemen hidroklorik asit meydana getirmektedir. Bilinen bütün plastikler bazı ek işlem gerektirmekle beraber yakılarak yok edilebilir.Resmi kurumların sıkça başvurduğu yöntem, plastik katı atıkların sağlıklı biçimde toprak altında depolanmasıdır. Sağlam plastik kaplar toprak dolgusunu sıklaştırır ve iç boşlukları sayesinde oldukça geniş bir hacim kaplar. Öte yandan, kıyılmış durumdaki plastikler oldukça sık ve katı bir dolgu malzemesi olur ve sıvı üstünde yüzebilir. Biyolojik bozulmaya uğramadıkları için, çoğu plastik atıklar gübre olarak kullanılamazlar, fakat granül haldeki atık plastikler dekoratif uygulamalarda ya da yer kaplama malzemesi olarak kullanılabilir.Piroliz yöntemi ise plastik atıkların geri kazanılmasında en çok ekonomik avantaj sağlayan yöntemdir. Proliz işlemi sırasında gerekli sıcaklığı elde etmek için kullanılan yakıttan daha fazla yanıcı gaz açığa çıkar ve ticari değeri olan organik sıvılar ve kömür elde edilir .



Plastik Atıkların Kaynakları

Geri kazanım sistemlerinde besleme malzemesi olarak kullanılan atık plastikler üç ana kaynaktan sağlanır. Bu kaynaklar ham plastik üreticileri, plastik ürün imalatçıları ve tüketiciler olarak sınıflanabilirler. İlk iki gruptan gelen atıklar çoğunlukla cinslerine göre ayrılmış durumdadır. Buna karşılık tüketim sonrası plastikler özel tesislerde kentsel atıklardan çeşitli yöntemlerle ayrıştırılırlar. Kent çöplüklerinde büyük miktarlarda bulunan bu plastik atıklar evlerden, sanayiden, inşaatlardan, hastanelerden ve diğer tüketim merkezlerinden metal, kağıt, ahşap ve organik atıklarla karışmış halde gelirler. Atıklar içinde en çok rastlanan plastik bileşenler PVC, polietilen, neopren, kauçuk, polistiren, polipropilen, elyaflar, film ve köpüklerdir. Bu bileşenler çoğunlukla metal parçaları da içerir .


Atıkların Toplanması ve Geri Kazanım İçin Hazırlanması

Geri kazanım için öncelikle atık grubu içinde bulunan metallerin plastiklerden ayrılması gerekir. Özellikle, içinde metal teller bulunan atık kablolar tel çıkarma işlemi ile ıslah edilebilir ve gerekirse hurdalar granül haline getirilerek kurutulur.

Atık grubu içinde bulunan, film, kağıt ve fiber parçalar hava ile çalışan bir ayırıcıdan geçirilerek yakma fırınına gönderilir ya da geri kazanım için gerekli işlemlerin uygulanması için taşınır. Taneli (granül) plastikler kir, etiket kalıntısı gibi yabancı maddelerden arındırılmak üzere basınçlı suyla yıkanır. Daha sonra sulu bir çözelti içinde elenerek, yüzdürme –batırma yoluyla ayrıştırmak üzere havuz ünitesine gönderilir. Bu aşama farklı şekillerde ayırma yapmak üzere düzenlenebilir. Bu işlemde, sadece PVC içerikli atık bileşenleri diğerlerinden ayrılır. Diğer termoplastikler (PS, LDPE, HDPE, PP) sonraki aşamalarda birbirlerinden ayrılırlar.

Plastik malzemeleri polimer türüne göre ayırma yöntemleri malzemelerin şekil, yoğunluk, erime ve elektriksel özelliklerinin farklılıklarına dayanmaktadır. Plastik kaplı süt kutularının kağıt kısımlarının ayrılması gibi bazı durumlarda, polimerin kimyasal çözünme özelliği esas alınabilir, ancak bu yöntem ham plastik atıklar için uygun değildir. Plastik atıkları kağıt ve benzeri diğer atıklardan ayırmak için elektrostatik yöntemler de kullanılabilir. Fakat plastik malzemelerin birbirine benzerliği nedeniyle ticari olarak bu yöntem etkisiz kalabilir.

Kentsel atık grubundan ayrılan plastiklere teknolojik işlemler uygulamadan önce, içerdikleri kir, etiket artığı, yapıştırıcı ve yabancı maddelerden arındırılması gerekir. Bunun için, yıkama-temizleme işleminin gerçekleştirileceği bir ıslah tesisine ihtiyaç vardır. Plastik kapların üstünde bulunan etiket kalıntısı ve yapıştırıcıları ayırmak oldukça güçtür. Bu tür maddelerin plastiklerin içinde kalması daha sonraki kullanımlarda malzeme için zararlı fiziksel etkiler yaratır. PE şişe kırıntılarından, etiket ve yapıştırıcı kalıntılarını ayırmak için, küçük ölçeklerde çok sayıda yıkama çözeltisi ve karıştırma yöntemi denenmiştir. Bu yöntemlerden biri Akkurt,S.’nin “Plastik Atıkların Yok Edilmesi ve Geri Kazanılması” adlı yazısında anlatılmaktadır [27]. Atıkları etiket ve yapıştırıcılardan arındırma deneyi yapılmıştır. Bu deneyde soğuk ve sıcak su, sulu alkol çözeltisi, aseton, benzin ve sodyum hidroksit çözeltisi gibi sıvıların yardımıyla, karıştırma, harmanlama, ultrasonik karıştırma, öğütme ve fırçalayarak aşındırma gibi yöntemler uygulanmıştır. Deney sonucunda, üzeri etiket ve yapıştırıcı kaplı kıyılmış PE şişe parçacıklarının üçte birinin tam temizlendiği gözlemlenmiştir. Özellikle fırçalayarak aşındırma yöntemi uygulanarak, yıkama çözeltisine kum katıldığında atıkların yüzde 90’ının yabancı maddelerden temizlenmesi sağlanmıştır. Yıkama deneyi 1.3 jg ağırlığında plastik atık örneği ve 6 lt’ lik çözeltiyle laboratuvardaki fırçalama makinesinde yapılmıştır.


Plastik Atıkların Kaynakları


Geri kazanım sistemlerinde besleme malzemesi olarak kullanılan atık plastikler üç ana kaynaktan sağlanır. Bu kaynaklar ham plastik üreticileri, plastik ürün imalatçıları ve tüketiciler olarak sınıflanabilirler. İlk iki gruptan gelen atıklar çoğunlukla cinslerine göre ayrılmış durumdadır. Buna karşılık tüketim sonrası plastikler özel tesislerde kentsel atıklardan çeşitli yöntemlerle ayrıştırılırlar. Kent çöplüklerinde büyük miktarlarda bulunan bu plastik atıklar evlerden, sanayiden, inşaatlardan, hastanelerden ve diğer tüketim merkezlerinden metal, kağıt, ahşap ve organik atıklarla karışmış halde gelirler. Atıklar içinde en çok rastlanan plastik bileşenler PVC, polietilen, neopren, kauçuk, polistiren, polipropilen, elyaflar, film ve köpüklerdir. Bu bileşenler çoğunlukla metal parçaları da içerir .


Atıkların Toplanması ve Geri Kazanım İçin Hazırlanması

Geri kazanım için öncelikle atık grubu içinde bulunan metallerin plastiklerden ayrılması gerekir. Özellikle, içinde metal teller bulunan atık kablolar tel çıkarma işlemi ile ıslah edilebilir ve gerekirse hurdalar granül haline getirilerek kurutulur.

Atık grubu içinde bulunan, film, kağıt ve fiber parçalar hava ile çalışan bir ayırıcıdan geçirilerek yakma fırınına gönderilir ya da geri kazanım için gerekli işlemlerin uygulanması için taşınır. Taneli (granül) plastikler kir, etiket kalıntısı gibi yabancı maddelerden arındırılmak üzere basınçlı suyla yıkanır. Daha sonra sulu bir çözelti içinde elenerek, yüzdürme –batırma yoluyla ayrıştırmak üzere havuz ünitesine gönderilir. Bu aşama farklı şekillerde ayırma yapmak üzere düzenlenebilir. Bu işlemde, sadece PVC içerikli atık bileşenleri diğerlerinden ayrılır. Diğer termoplastikler (PS, LDPE, HDPE, PP) sonraki aşamalarda birbirlerinden ayrılırlar.

Plastik malzemeleri polimer türüne göre ayırma yöntemleri malzemelerin şekil, yoğunluk, erime ve elektriksel özelliklerinin farklılıklarına dayanmaktadır. Plastik kaplı süt kutularının kağıt kısımlarının ayrılması gibi bazı durumlarda, polimerin kimyasal çözünme özelliği esas alınabilir, ancak bu yöntem ham plastik atıklar için uygun değildir. Plastik atıkları kağıt ve benzeri diğer atıklardan ayırmak için elektrostatik yöntemler de kullanılabilir. Fakat plastik malzemelerin birbirine benzerliği nedeniyle ticari olarak bu yöntem etkisiz kalabilir.

Kentsel atık grubundan ayrılan plastiklere teknolojik işlemler uygulamadan önce, içerdikleri kir, etiket artığı, yapıştırıcı ve yabancı maddelerden arındırılması gerekir. Bunun için, yıkama-temizleme işleminin gerçekleştirileceği bir ıslah tesisine ihtiyaç vardır. Plastik kapların üstünde bulunan etiket kalıntısı ve yapıştırıcıları ayırmak oldukça güçtür. Bu tür maddelerin plastiklerin içinde kalması daha sonraki kullanımlarda malzeme için zararlı fiziksel etkiler yaratır. PE şişe kırıntılarından, etiket ve yapıştırıcı kalıntılarını ayırmak için, küçük ölçeklerde çok sayıda yıkama çözeltisi ve karıştırma yöntemi denenmiştir. Bu yöntemlerden biri Akkurt,S.’nin “Plastik Atıkların Yok Edilmesi ve Geri Kazanılması” adlı yazısında anlatılmaktadır. Atıkları etiket ve yapıştırıcılardan arındırma deneyi yapılmıştır. Bu deneyde soğuk ve sıcak su, sulu alkol çözeltisi, aseton, benzin ve sodyum hidroksit çözeltisi gibi sıvıların yardımıyla, karıştırma, harmanlama, ultrasonik karıştırma, öğütme ve fırçalayarak aşındırma gibi yöntemler uygulanmıştır. Deney sonucunda, üzeri etiket ve yapıştırıcı kaplı kıyılmış PE şişe parçacıklarının üçte birinin tam temizlendiği gözlemlenmiştir. Özellikle fırçalayarak aşındırma yöntemi uygulanarak, yıkama çözeltisine kum katıldığında atıkların yüzde 90’ının yabancı maddelerden temizlenmesi sağlanmıştır. Yıkama deneyi 1.3 jg ağırlığında plastik atık örneği ve 6 lt’ lik çözeltiyle laboratuvardaki fırçalama makinesinde yapılmıştır .


#plastikatık #plastik #plastikhurda

16 görüntüleme

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Yakın Zamanda Eklenen Diğer Yazılar

İlgili Anahtar Kelimler

Kategoriler

#Dönüştürbeni

#Zerowaste

#Trashtag

#Sıfıratık

TohumX Blog

Hakkımızda

Yardım

Youtube