• Fırat Orhan

PLASTİK ÇEŞİTLERİ

Plastik Malzemeler

Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’nde plastik, “petrol türevlerinden elde edilen sıcaklık ya da polimerizasyon yoluyla şekillendirilebilen, yeniden sıcaklık tatbik edildiğinde şekil değiştirebilen polimer ( örneğin PVC, PET, PS, PP, PA, PC ve benzeri)” şeklinde tanımlanmıştır .

Plastikler, genellikle sargı, poşet, torba, şişe, bidon, kavanoz ve kutu şeklinde kullanılmaktadır. Ayrıca taşıma kapları olarak da plastik kaplar ve fıçılar, alışılagelmiş metal ve cam ambalajların yerini önemli ölçüde almıştır. Taşıma ambalajı olarak plastiklerin diğer başlıca kullanım alanlarına çuvallar ile büzülme ve gerdirerek sarma işlemlerinde kullanılan filmler örnek verilebilir.

Plastikler kolay işlenebilme, esneklik, hafiflik ve sağlığa uygun olma gibi özelliklerinden dolayı ambalajlamada giderek daha fazla kullanılmaktadır. Artan enerji maliyetleri ve azalan doğal kaynaklar göz önüne alındığında, ambalaj malzemeleri içerisinde plastiklerin tercih edilmesinin nedeni ekonomik olmasıdır. Bu açıdan plastik kullanımının giderek artmasının beklenen bir sonuç olduğu ortaya çıkmaktadır [28].

Tasarımlarda kullanılan başlıca plastik türleri ABS, PE, HDPE, LDPE, PS, PP, OPP, PVC, PA ve NYLON’ dur.




Acrylonitrile-Bütadien-Styrene (ABS) Plastikler

Acrylonitril, bütadin ve stiren temelli plastik materyalleriyle 1940’ların sonlarında ortaya çıkmıştır.ABS malzemesinin kullanıldığı uygulamalar blender, mikser, mikrodalgafırın ve diğer mutfak aletlerinin enjeksiyon döküm kutularıdır. Saç kurutma makineleri ve elektrikli aletler de diğer ABS plastiğin kullanım alanlarıdır. ABS plastiğin en büyük kullanım alanı buzdolabı kapakları ve buzdolabı tanklarıdır. Bu özel uygulama için, kimyasallara dayanıklılık, düşük sıcaklıklara dayanıklılık ve yüksek kalitede yüzey

parlaklığı gibi ihtiyaçların giderilmesi için çeşitli özellikleri geliştirilmektedir. Aynı zamanda buzdolabı sebzelikleri için şeffaflık özelliği de geliştirilmiştir.ABS plastiği otomobillerde yüksek sıcaklık derecelerine dayanıklı radyatör panelleri, aydınlatma elemanları ve diğer iç dekorasyonlar için kullanılmaktadır. Dengeli ve mükemmel renk kararlılığının yanı sıra ABS materyalleri yüksek yüzey parlaklıklarından dolayı tercih edilmektedir. Fakat şimdilerde müşterilerin iç mekanlarda mat renkler tercih etmesi dolayısıyla Amerikalı tasarımcılar mat yüzeyli ABS plastiği tasarladılar. Sonuç olarak, yüksek parlaklıklı ABS plastiklerin performansında düşük parlaklıklı ABS plastikler ortaya çıkmıştır.ABS plastikler kolay dekore edilmesi nedeniyle otomotiv endüstrisi tarafından tercih edilmektedir. ABS ürünleri düz ya da kabartma desenli, vernikli ya da pürüzlü, boyalı, metalik renkli, dalgalı renkli kaplamalı ya da krom kaplamalı olabilmektedir. Otomobil uygulamalarında kullanılan metal kaplamalı plastiklerin %65’ini ABS plastikler oluşturmaktadır.Yakın zamana kadar ABS plastiklerin en çok kullanıldığı alan tesisat boruları ve parçaları idi. ABS plastiklerin kullanımını azaltan iki önemli etken, bina endüstrisindeki gelişmeler ve PVC borularının ABS borularına oranla daha ucuz olmasıdır. ABS plastiklerin bina ve yapı uygulamalarındaki diğer kullanım alanları tavan vantilatörleri, banyo küveti parçaları ve diğer tesisat parçalarıdır.İş makineleri uygulamalarında ihtiyaçlar değişmektedir. ABS plastiklerin genel amacı telefon gibi uygulamalar için uygundur. İş makineleri yanmayı geciktirici özellikler gerektirmektedir. İş makinelerindeki uygulamaları kutular, kaplamalar ve konsollardır.Düşük sıcaklık etkilerine dayanıklılığı ve termofor kabiliyeti ABS plastiklerin tekne kaplamalarında, kar motoru kaplamalarında ve kamp aletlerinde kullanımlarının tercih edilmesini sağlamaktadır. Bu uygulamalar için ultraviyole ışınlarından koruması akrilik filmlerle kaplanarak sağlanmaktadır. Diğer ABS uygulamaları oyuncaklar ve mobilyalardır.ABS ürünleri ailesi düşük maaliyetli plastikler ile yüksek maaliyetli plastikler arasında bir noktada yüksek bir mühendislik performansı sağlarlar [11].


Polyvinilklorür (PVC ) Plastikler

PVC plastiklerin bir çok kullanım alanı içerisinde en önemli alan inşaat sektörüdür. Sulama işlerinde, elektrik ve telefon kablolarında, montaj sanayinde, giyecek sanayinde, paketleme işlerinde, otomobil sektöründe yaygın olarak kullanılmaktadır. Gıda ambalajlanmasında sert PVC plastik sıcaklık ile şekillendirilerek margarin, tereyağı v.b. ürünlerin ambalajlanmasında geniş olarak kullanılmaktadır. Ayrıca PVC plastikler gerdirilerek paletlerin sarılmasında da kullanılırlar. PVC’den yapılmış büzülebilir filmler de vardır. Kullanılmış PVC plastik ambalajlarından kirli su boruları, marley ve çeşitli dolgu malzemeleri üretilir .


Polypropilen (PP) Plastikler

1953 ile 1956 yılları arasında birbirinden bağımsız çalışan birçok araştırmacı Propyleni kristal hale getirmenin mümkün olduğunu buldu. Polypropilen bir tane ya da yüz tane ürün topluluğu değildir, çeşitli özelliklere sahip ürünlerin çok boyutlu bir bileşimidir.Diğer plastiklere göre daha hafif olmaları ve yumuşama noktasının yüksek oluşu gibi özellikleri nedeniyle sigara ambalajından müzik plağı ambalajına kadar çeşitli kullanım alanlarına sahiptir. Bundan başka sterilize edilebilen sağlık malzemesi, boru, profil, ince levha, şişe, balık ağı, halat, çuval, çeşitli ev ve mutfak eşyası vb ürünlerin yapımında da kullanılmaktadır. Geri dönüştürülmüş PP plastiklerinden sentetik halı tabanı, çeşitli plastik oyuncak ve kırtasiye malzemeleri üretilmektedir.Amerika Birleşik Devletleri’ndeki PP kullanımı 1987 yılında 2.5 milyon tona ulaşmıştır. En büyük pazar alanını, halıcılığın çeşitli aşamalarında kullanılması ile PP plastik lifleri oluşturmaktadır. Kullanım alanlarını halının birinci ve ikinci derecedeki dokunan ve dokunmayan kısımları (halının yan kısımları gibi), iç mekan ve dış mekan yapı malzemeleri, otomobilin iç mekan taban kaplamaları, bagaj kaplamaları ve sentetik çimler oluşturmaktadır. Diğer uygulamalar arasında kalın perde, çay çuvalları, uyku tulumları ve duvar kaplamaları yer almaktadır. Mobilya ve otomobil döşeme kumaşları PP plastik liflerinden elde edilmektedir.İkici en büyük PP pazarı film malzemeleri pazarıdır. Oriented Polyproplilen (OPP) plastikten yapılan filmlerin en fazla kullanıldığı alanlar aparatif yiyecek paketleri, unlu mamül paketleri, tütün piyasası, pet kuru mamaları, şekerlemeler, sakızlar, peynir ambalajları ve elektrik kapasitörleridir.

Enjeksiyon döküm uygulamaları özellikle kamyon ve otomobil gibi ulaşım araçlarının bateri kutularında kullanılmaktadır. PP copolimerler otomobil üreticileri tarafından aracın ağırlığını ve özellikle maliyetleri düşürdüğünden tercih edilmektedir. Bu da PP copolimerin piyasanın % 85-90’ını kapmasına neden olmaktadır. Aracın ağırlığını düşürmesinin yanı sıra, PP sürtünmeye ve yorulmaya inanılmaz bir dayanıklılık gösterir, yüksek sıcaklıkta sert kalabilir ve korozyona karşı dayanıklıdır.PP plastiklerin tıbbi ürünler olan tek kullanımlık şırıngalar ve laboratuvar aletleri üretiminde kullanılmasında steril olabilmesi en büyük nedeni oluşturmaktadır. Tek kullanımlık şırıngalar renklerinin bozulup sarıya dönmemesi için ışıma ile steril hale getirilmektedir.Firmalar PP kullanımı konusunda büyük parçalı ya da küçük parçalı ürün de üretseler çok köklü geçmişe sahiptirler. Bulaşık makineleri, leğen ve banyo küveti, çamaşır suyu ve deterjan üniteleri, valf ve kontrol bantları, kanal boruları ve pompalar bu ürünlere örnek verilebilirler. PP plastikler kullanılan küçük ev aletleri: kahve makineleri, saç kurutma makineleri, süpürgeler, koserve açacakları, bıçak bileyiciler, yer ve tavan vantilatörleri ve klimalardır .


Polyfenilen Oksit (PPO) Plastikler

John Hay tarafından 1956 yılında bulunmuştur. PPO’nun dolgu maddesi, ya da alev söndürücü özelliklere sahip türlü versiyonlarında çok sayıda reçine formülü kullanıldığından, bunlar çok çeşitlilik gösterebilmektedirler [10].PPO plastiklerin kimyasal dayanıklılık özelliği sabittir. PPO reçineleri asitlerdeki, bazlardaki, tuz ve sıcak sulardaki hirolize dayanıklıdırlar.Ürünün kaliteli işleyişi son kullanım sıcaklığına, zamana, yoğunluğa ve kimyasal ortama bağlıdır. Bunlar ürünün fiziksel özelliklerini de etkilemektedir. Bunun yanı sıra sıcaklık ve ultraviyole ışınları gibi çevresel faktörler de etkileyebilmektedir.PPO elektrik ve telekomunikasyon uygulamalarında geniş bir kullanım alanı bulmaktadır. Örneğin, PPO reçineleri için hızla büyümekte olan pazarlardan bir tanesi bilgisayar terminalleri, yazıcılar, modemler, daktilo altlıkları ve video oyunlarıdır.

Uygun yanma özelliği ve yüksek amfor ateşleme ortalaması sayesinde, PPO plastikleri; priz kutularında, terminal bordlarında, şarj merkez kutularında, elektrik bobinlerinde, ev tipi yangın dedektörlerinde, motor kaplamalarında, ve elektrik düğmelerinde sıkça kullanılmaktadır.

PPO plastikleri tasarımcılara, sıcaklığa dayanıklı, güçlü, yüksek sıcaklıklarda kararlı ve çok çeşitli işlemlerden geçirilebilme gibi çok çekici özellikler içeren bir kombinasyon sunmaktadır. Aynı zamanda ağırlıkta hafif olma ve düşük nem tutma özelliklerine sahiptir. PPO plastikler ultraviyole ışına maruz bırakıldığında, ışığa maruz kalma süresine bağlı olarak renklerinde değişmeler olacaktır. Başlangıç rengine göre de ya sararıcak ya da koyu bir renk alacaktır.


Oriented Polypropilen (OPP) Plastikler

OPP plastiklerin sigara ambalaj filmi, gıda, kraker, şekerleme ve fındık paketleme işleri ana kullanım alanlarını oluşturmaktadır. Ambalajlamada OPP plastiklerin çok yaygın kullanılmasının nedeni PVC filmi ve dayanıklı kağıtlar gibi geleneksel ambalajlama ürünleri karşısında daha ucuz olmasıdır. [14]Polyetilen (PE) Plastikler Ambalaj malzemesi olarak dayanıklı ambalaj torbaları, esnek hortumlar, oyuncak, bidon, şişe vb. üretiminde kullanılmaktadır. Geri dönüştürülmüş PE’ den deterjan şişeleri, çöp kutuları vb. ürünler üretilebilirler [11].Alçak Yoğunluklu Polyetilen (LDPE) Plastikler En önemli kullanım alanı film üretimidir. Film kullanımının % 50’si gıda ve endüstriyel ürünlerin paketlenmesinde ve geri kalan diğer kısım ise tarımda kullanılmaktadır. Tarımda kullanılan LDPE, seracılık, tünel ve sera örtüsü yapımı kullanımına ayrılmış bulunan dayanıklı filmler ile genellikle gübre ve kimyasal madde üreticileri tarafından kullanılan dayanıklı torbalardan oluşmaktadır [10].


Yüksek Yoğunluklu Polyetilen (HDPE) Plastikler

HDPE plastiklerin enjeksiyon kalıplama ürünleri, şişirme kalıplama ürünleri, film ve levha üretimi yöntemlerinin kullanıldığı ürünler bulunmaktadır. HDPE plastikleri ultraviyole ışınlara dayanıklı seramik film, dayanıklı torba, kablo izolasyonu, boru ve bazı spesifik film uygulamalarında kullanılmaktadır. Aynı zamanda, HDPE plastikler

tarımsal film uygulamaları gibi dayanıksız ve dayanıklı torbaların üretiminde gittikçe artan kullanım alanı bulmaktadır .


Polyphenylene Ether (PPE) Plastikler

PPE plastikleri 1959 yılında Hay ve General Electric şirketinden iş arkadaşları tarafından ortaya çıkarılmıştır. Hafifletilmiş PPE plastikleri yüksek mukavemet, sıcaklığa dayanıklılık ve rutubete karşı dayanıklılık özelliklerine sahiptir. Fiziksel özellikleri kullanılan katkı maddelerine bağlı olarak değişmektedir. Karışımlardaki kullanılan PPE plastikleri miktarının arttırılması termal özellikleri de arttırır.PPE plastiklerin darbeye karşı dayanıklılığı, polimer sisteminin kanal ve gerilim gücüne bağlıdır. Hafifletilmiş PPE plastiklerden üretilen parçaların yüksek sıcaklıklardaki boyutsal kararlılığı çevre için de önemlidir. Güçlü alkalinler, bazlar ve deterjanlar PPE plastiklerin özelliklerini değiştirmezler.Hafifletilmiş PPE plastiklerinin kullanım alanları iletişim, bilgisayar, iş ve ev aletleri, elektrik aletler, tıbbi aletler ve otomobil parçalarıdır. Televizyon kutusu, telefon ve fiber optik bağlantılar, bilgisayar kutuları, video terminalleri, tozluklar, kontrol panelleri ve yazıcı kasaları genelde PPE plastiklerde yapılmaktadır. Klimaların kutu parçaları ve ızgaraları, bulaşık ve çamaşır makinelerinin pompa kutuları, elektrikli süpürgelerin sapları, destek yerleri ve motor kaplamaları PPE plastikleri uygulamalarının güzel örnekleri arasında yer almaktadır. Hafifletilmiş PPE plastiğin mükemmel elektriksel özellikleri bu maddenin duvar kapakları, dış ortam kutuları, bağlantı noktaları, elektrikli bobin ve ışık düğmeleri kullanımlarında tercih edilmesini sağlamaktadır. PPE plastiklerin otomobil panellerinde tekerlek kaplamalarında ve sigortalarında kullanımları oldukça yaygındır .


Etilen Vinil Asetat (EVA) Plastikler

EVA kopolimerleri düşük yoğunluklu polietilen (LDPE) teknolojisinin ürünüdür. LDPE plastiklerin keşfinden kısa bir süre sonra, Du Pont yüksek basınç ve özgür radikal işlemlerle yapılan bir seri etilen kopolimerlerini araştırmaya başlamıştır. Vinil ester ve akrilat kopolimerleri 1940’ların ortalarında bulunmuştur.Film ve yapıştırıcı özellikleri gösteren uygulamalarının yanı sıra, EVA plastikler döküm ve bileşik devreler kaplama olayları gibi geniş bir ürün yelpazesinde kullanılmaktadırlar. EVA plastiklerin kullanım örnekleri esnek hortum ve lastik, ayakkabı parçaları, kablo ve metal tel kaplamaları, oyuncaklar ve spor malzemeleri,

otomobil döküm parçaları ve kapsüller olarak verilebilir. Ayakkabı uygulamalarında EVA plastikler özellikle ayakkabının burun kısmında tercih edilmektedir .


Polymethylpentene (PMP) Plastikler

PMP plastikler ilk olarak 1956 yılında İtalya’da çalışan G. Natta ve arkadaşları tarafından sentez edilmiştir.PMP plastiklerin ilk kullanımı tıp ve kozmetik sanayidir ve PMP plastiklerinin talebinin 1/3’ünü bunlar oluşturmaktadır. PMP plastiklerden yapılan ürünler hipodermik şırıngaları, laboratuvar aletleri, laboratuvar hayvan kafesleri, kan test hücreleri ve kozmetik şişelerinden oluşmaktadır.Yiyecek pazarında, PMP plastikler sıcaklığa, buhara ve yağa dayanıklılık gerektiren noktalarda yerini bulmuştur. PMP plastikler mikrodalga fırınlarda, kahve makineleri parçalarında, otomatik bulaşık makineleri parçalarında ve yumurta haşlama makinelerinde kullanılmaktadırlar.Endüstri maddeleri alanında, PMP filmleri ve döküm reçineleri; poliüretan, epoksi, fenolik, melamin, ve üre reçineleri gibi termoset plastiklerinin iyileştirilmesinde kullanılmaktadır. Elektrik yalıtkan maddesi olarak PMP plastikler sıcaklığa dayanıklılık ve lehimlenebilme gibi özellikleri yanı sıra, vernik ve yağ ile kaplanabilme özelliği nedeniyle elektrik piyasası için önemli özelliklere sahiptirler. PMP plastiklerin önemli kullanım alanlarına elektrik kabloları, sıcaklığa dayanıklı kaplamalar, boyalı kablolar, iletişim kabloları ve ilgili ürünler verilebilir.PMP plastikler elektronik aletler alanında kopya makinelerinde, akustik parçalarında, elektrik bobinlerinde, sigorta kaplamalarında ve bağlantılarında kullanılmaltadır. PMP filmlerinin kondensatör olarak kullanımlarında polipropilen ve polyester filmlerinin yerini alması için çalışılmaktadır.Diğer PMP plastik kullanım çalışmaları otomotiv sektörü, aydınlatma cihazları ve uçak parçaları konusunda yoğunlaşmaktadır .


Polystyrene (PS) Plastikler

Styrene, 1831’de Bonastre’nin bu malzemeyi ağaç reçinesinden damıttığından beri bilinmektedir. General purpose polistrene (GPPS) plastikler, normal kullanım sıcaklığında sert ve kristal şeffaflığında bir katıdır. PS plastikler film (vakumlu şekillendirme), levha yapımı, kağıt ve kumaş kaplamaları, köpüklü izolasyon

levhaları yapımı, buzdolabı çamaşır makinesi parçaları, batarya kutuları, radyo ve televizyon kasaları, oyuncak ve ev eşyası yapımı gibi alanlarda yaygın şekilde kullanılmaktadırlar. Gıda ambalajlamada kullanılan PS plastikler genellikle yoğurt, süt ürünleri ve taze et ambalajı olarak görülmektedir.PS plastiklerinin sıkça kullanımı kolay ve hızlı şekillendirilmesinden, dayanıklılığından, sağlamlığından, elektrik özdirencinden ve ucuz oluşundan kaynaklanmaktadır. GPPS plastiklerinin görünür ışığı geçirişi buğulu göstermesinin ortadan kaldırılması ile daha da artmış, bu gelişme üstün optik ürünleri yapımında değerini daha da arttırmıştır. PS plastiklerin ilk örnekleri optik lenslerdir.PS plastikleri plastikler tüketicilerine, lokantalardaki ya da şarküterilerdeki kaplardan ve kaset kutularından tanıdık gelecektir. PS plastikler ayrıca sıklıkla yiyecek paketlemede, mobilya ürünlerinde, iş malzemelerinde ve iletişim araçlarında kullanılmaktadır.PS plastiklerin ilk ticari kullanımlarının çoğu dielektrik davranışları düşünülerek yapılmış ve elektrik aksamları uygulamalarında hızla yerini almıştır. PS plastiklerin düşük dielektrik sabiti ve güç faktörü, yüksek voltaj kırılmaları boyunca sıcaklığa dayanıklılıkları, elektrikli aletlerde ve iletişim araçlarının yapımında kullanılmasını yaygınlaştırmıştır. Örneğin, elektrik soketleri, prizleri, düğmeleri, elektrik bobinleri, elektrik devreleri. Buzdolabı yapımında PS plastiklerin kullanılmaya başlanması daha geniş yelpazedeki ürünlerin yapılmasına yol açmıştır. PS plastikler 1950’lerde geleneksel malzemelerin yerini almaya başlamıştır. GPPS plastikler benimsenmeye başlanmıştır, çünkü aynı ya da daha düşük maliyete daha yüksek performans göstermektedir. PS plastikler ile kompleks şekiller elde edebilme kolaylığı tasarımcılara ve üreticilere inanılmaz kolaylıklar sağlamıştır.PS plastiklerin diğer kullanım alanları ev aletleri, konteynırlar, duvar karoları, kabartma duvar kaplamaları, oyuncak parçaları ve plastik tabaklar ve çatallardır.PS plastiklerin kullanımlarının çoğu, PS’in bir ya da daha çok özelliği sayesinde daha da geliştirilmiştir. (ısıya dayanıklılık, ışık sabitlemeleri ya da hava geçirmezliği gibi). Modern plastiklerde, PS plastiklerin 35 kategoride farklı kullanımı ortaya çıkmıştır.Styrenik polimerler, PS plastiklerin dayanıklılığını ve sertliğini elde etmek ve çeşitli yenilikler elde etmek için diğer plastiklerle karıştırılmıştır. Fakat PS plastiklerin

çeşitli plastiklerle bağ kurabilmeleri için farklı malzemelere ihtiyacı bulunmaktadır. Çünkü PS plastikler diğer polimerlerle bağ kurmada pek uyumlu olmayıp, düşük bağ kurmaktadırlar.

PS plastikler kristaline polimerler gibi fiziksel halini hızlı şekilde değiştirememektedir. Bu nedenle PS plastikler öncelikle belli sıcaklık aralığında oluşturulmaktadırlar. Ani bir şekilde eriyerek sıvı hale geçilmektense, sıcaklıktaki belli artışlarla yumuşatılıp, aynı şekilde de sertleştirilmektedir.

PS plastikler ürün tasarımcılarına birçok özelliği sayesinde yardımcı olmaktadır. Bunların arasından düşük yoğunluklu oluşu, birim ağırlık başına düşen maliyet değeri ile birleşme kolaylığı PS plastikleri hacim bazında daha da ekonomik hale getirmektedir. Büyük hacimli plastiklerde sadece polyolefinlerin maliyeti PS plastiklere oranla daha düşüktür. Düşük yoğunluk PS plastikleri tutabilme ve taşıyabilme kolaylığı sağlamaktadır. Taşıma konusunda diğer birçok maddeden daha ekonomiktir.

GPPS plastiklerin şeffaflığı, şişe, kavanoz vb. ürünlerin yapımında camın yerini doldurmaktadır. PS plastiklerin kolaylıkla renklendirilebilmesi camın yerine kullanımlarını daha da yaygınlaştırmaktadır .


Polyphenylene Sulfide (PPS) Plastikler

PPS plastiklere benzer reçine olarak Friedel ve Craft’ın araştırmalarında 1888 yılında hazırlanmıştır.PPS plastikler çoğunlukla cam içerikli ya da cam ve mineral içerikli bileşiklerde özel enjeksiyon dolum uygulamalarıyla kullanılmaktadır. Özel dolum enjeksiyon uygulaması PPS plastiklerin cam fiberi ve mineralleri ile desteklenmesi sayesinde olmaktadır. PPS plastikler kimyasallara karşı en dayanıklı polimerler olarak bilinmektedirler. PPS genel olarak güçlü izolasyon özellikleri göstermektedir.PPS bileşiklerinin hafifliği, kimyasallara mükemmel dayanıklılık göstermesi, boyut kararlılığı ve yüksek ısılara dayanıklılığı, metal ya da sentetik materyal uygulamalarının olduğu PPS plastikleri kullanımlarının yayılmasına ortam hazırlamaktadır. Pompa parçaları vanaları, pistonlar ve valf parçaları PPS plastikleri uygulamalarının yaygın olarak kullanıldığı alanları oluşturmaktadır.

PPS bileşiklerinin yalıtım özellikleri nedeniyle elektronik aletleri ve anahtarları için ideal bir

bileşik haline getirmektedir. Bu kullanım PPS plastiklerin en büyük ve en önemli pazarını teşkil etmektedir. PPS plastiklerin önemli rol oynadığı diğer bir kullanım alanı ise elektrik devreleridir.PPS bileşiklerinin otomobil parçası olarak kullanımı gittikçe artmaktadır. Otomobil uygulamaları boyutta kararlılık ve yüksek sıcaklığa dayanıklılık gerektirmektedir. Kontrol sistemlerinin emisyonunda, jeneratör parçalarında, sensör aletlerinde, ışık soketlerinde ve soğutma sistemlerinin parçalarında PPS kullanımlarının görülmektedir.PPS bileşikleri yüksek kristalin termoplastiklerinin mükemmel karakterini gösterir. Bileşikler kolaylıkla enjeksiyon dökümü yapılabilmektedir.


Polyallomer (PA) Plastikler

Polyallomer plastikler 1960’ların ortasında “Eastman Kimyasal Ürünler”de çalışan uzmanlar tarafından geliştirilmiştir. 1987 yılında kullanımı 15-20 milyon pounda kadar yükselmiştir.Ticari olarak elde edilebilir PA plastikleri çarpışmaya dayanıklılık özellikleri gösterirler. Sıcaklığa dayanıklı ve ultraviyole ışınlarına karşı dirençli özel formülleri bulunmaktadır. Yiyeceklerle temas halinde kullanılması “A.B.D Yiyecek ve İlaç İdaresi” tarafından onaylanmıştır.PA plastikleri çeşitli alanlarda, özellikle vakum ambalajlama makinelerinde dilimlenmiş et ürünleri, taze et ve peynir gibi ürünlerin ambalajlanmasında kullanılmaktadır. PA plastikleri sterilize edilen tıbbi malzeme ambalajı olarak da önemli miktarlarda kullanılmaktadır.PA plastikleri balıkçılık palanga kutuları, daktilo kutuları, gaz maskesi kutuları ve bovling topu çantası gibi enjeksiyon döküm ürünleri olarak kullanılmaktadır. Bu hafif ağırlıklı kutular bir kerede tamamen dökülebilmektedir. Çantanın arka parçası, ön parçası, menteşeleri, elcikleri ve klipsleri aynı zaman dilimi içersinde çeşitli renklerde bir kerede dökülebilmektedir..PA plastiklerinden döküm yolu ile yapılmış olan ayakkabı tabanları sürekli tekrar eden darbeler halinde bile çatlak ve çöküntülere karşı dayanıklıdır.

Önceden kabartma modelli PA tabakaları vakumlandıklarında, diğer malzemelerden yapılmış ürünler şeklini kaybederken PA plastikleri kullanılan tabakalar şeklini kormaktadır. PA plastiklerin düşük sıcaklıklarda sertliğini koruyor olması otomobil rüzgarlıklarında da başarılı bir şekilde kullanılmasını sağlamaktadır .


Polyamide-imide (PAI) Plastikler

PAI plastikler ilk olarak 1960 yılında yüksek sıcaklıklı tellerin kaplanmasında kullanılmıştır. PAI plastikler ilk olarak elektrik bağlantılarında, kompresör valf tabakları ve yüzüklerinde, pompa ve alet kutularında ve bağlantı rotlarında kullanılmıştır. Aynı zamanda yarış motorlarının rotlarında, valflerinde ve piston parçalarında kullanılmaktadır. PAI plastikler fiber grafit kompozitlerinde sıkça kullanılan termoplastik malzemedir .


Polietilenetraftalat (PET) Plastikler

Genellikle su, meşrubat ve yağ şişelerinin ambalajlanmasında kullanılır. Hafif ve dayanıklı olması nedeniyle kullanım alanı giderek genişlemektedir. PET atıklar, sentetik elyaf ve dolgu malzemesi olarak değerlendirilebilirler [29].Polybutilen (PB) Plastikler Poly (1-bütan) ilk olarak 1954 yılında G. Natta tarafından meydana getirilmiştir.PB plastikleri yüksek sıcaklıklarda istenilen mekanik özelliklerini kaybetmemektedirler. Borularda kullanılan PB plastikleri, boruya kırılmalara, çevresel darbelerle çatlamalara, kimyasallara ve nem aşındırmasına karşı dayanıklılık ve esneklik sağlamaktadır.PB plastiklerinin başlıca ticari uygulaması borulardır. Küçük çaplı PB boru uygulamaları soğuk ve sıcak su tesisatçılığı, güneş enerji sistemi sıcak su tesisatçılığı ve yerden ısıtma çeşitlerini içermektedir. PB plastiklerinin diğer uygulamaları sıcak pompa tesisatçılığı ve yangın söndürme borularıdır. Büyük çaplı PB boruları madenlerdeki, kimya sanayindeki ve elektrik üretim endüstrisindeki yüksek sıcaklıklarda aşındırıcı malzemelerin taşınmasında kullanılmaktadır.PB plastiklerinin film uygulamaları ağır yük konteynerlerini içermektedir. PB plastiklerinin diğer film uygulamalarına yiyecek, et ve tarımsal ürün paketlemesi, sıkıştırılmış paket kaplamaları örnek olarak verilebilir.


Polimetil Metakrilat (PMMA) Plastikler

Akrilikler yavaş yanan yanıcı maddelerdir ve söndürülmediklerinde sonuna kadar yanarlar. PMMA plastikler rutubeti emmektedirler. PMMA plastiklerin mekanik ve elektriksel özelliği sıcaklığa ve rutubete bağlı olarak değişmektedir.PMMA plastikler gün ışığının %92 sini geçirmektedirler. Cam 152 mm kalınlığında hemen hemen hiç ışık geçirmezken, PMMA plastikler bunun 6 katı kalınlıkta geçirgendir. PMMA plastikler çubuklar, tüpler ve fiberler ışığı iletmek için kullanılabilmektedirler. Işık akrilik boyunca, köşeler etrafında ve sınırlanmış alanlarda iletilebilmektedir.Akrilik plastikler, birçok farklı alan ve formlarda kullanılmaktadır. A.B.D.’de akrilik plastiklerin en büyük kullanıcısı genel kullanımın % 35’ine sahip olan kalıp tabakalarıdır. Akrilik plastiklerin yaklaşık %26’sı döküm için kullanılmaktadır. Tabakalar, dökümler, rotlar, tüpler ve fiberler Akrilik plastiklerin kullanım alanları örnekleri arasında yer almaktadır. İnşaat ve endüstriyel market Akrilik plastiklerin en büyük tüketici gruplarından birini oluşturmaktadır.PMMA plastikleri şeffaflık, saydamlık ve havadarlık özellikleri nedeniyle sıklıkla kullanılmaktadır. PMMA plastikleri katı, sert, sıkı ve dayanıklıdır. Genel olarak, Akrilik plastikler mükemmel boyutsal kararlılığa ve düşük döküm firesine sahiptirler. PMMA plastiklerin çok çeşitli renklerde kullanımı mümkündür. Yüzden farklı kombinasyonda kullanım şekli bulunmaktadır .


Polikarbonat (PC) Plastikler

PC plastikler ticari olarak 25 yıl önce tanınmaya başlanmıştır. PC plastiklerin tasarım hesaplamaları diğer temoplastiklerden çok da farklı değildir. PC plastiklerin tasarım hesapları yapılırken ömrü, sıcaklığı ve gerilim düzeyi dikkate alınmalıdır.İki ya da daha fazla PC plastikler birlikte kullanıldığında, gerilim analizi termal gerilim için önemli bir etken olmaktadır. PC plastiklerin tasarımında termal gerilim etkileri dikkate alınmalıdır.PC plastikler suya, minarellere ve organik asitlere karşı kararlılık göstermektedir, fakat PC plastikler kullanılarak döküm yapılan bir parça yüksek sıcaklıklarda, yüksek

gerilim, su ve neme maruz bırakılırsa çatlama yapabilir. PC plastiklerin gerilimi gücü, bükülme gücü ve bükülme uzunluğu sıcaklık arttıkça azalmaktadır.PC plastikler birçok hava faktörleri olan radyasyon, sıcaklık, su, kirlenme ve hava unsurları tarafından kısmen bozulmasına rağmen, ilk gerilimi etkileyen ultravioleye ve suya karşı dayanıklı kalabilmektedir. PC plastiklere birkaç hızla yapılmakta olan testler havanın doğal etkilerini iyi yönde geliştirmeye çalışırken, son kullanım noktasındaki havalandırma işlemi bu maddenin ömrünün en önemli belirleyicisidir.PC plastikler yüksek hacimli yiyecek servis uygulamalarının içecek sürahilerinde, kutularında ve yiyecek kaselerinde saklanmasını kolaylaştırmıştır. PC plastiklerin mikrodalga fırınlarda kullanımı da oldukça artış göstermektedir.Otomobil pazarında, PC plastikler aydınlatma elemenlarına yüksek performans sağlamıştır .


Selülozlar (CA) Plastikler

İlk CA plastikleri 1869 yılında selüloid patentli olarak ticari amaçlı sentetik termoplastik olarak kullanılmıştır. Bu bileşik aslında selüloz nitrattır. Selüloz nitratın asıl kullanım tarihi likör, patlayıcı ve otoların güvenlik camları olarak kullanıldığı 1838 yılına kadar gitmektedir.CA plastiklerinin hepsi sert malzemelerdir. Plastiklerin birçoğu gerilim kuvveti olarak güçlüdür ya da başka deyişle bükülme dayanımı oldukça yüksektir, fakat CA plastikleri istenilen kolay işlenebilirlik, şeffaflık, renklilik, sertlik ve katılık özelliklerini sunmaktadır.Plastiklerin çok azı CA plastikleri sağlamış olduğu şekilde kullanım imkanı sağlamaktadır. CA plastikleri kristal görünüşlü, şeffaf, opak , metalik ve özel renk çeşitlerinden oluşan geniş renk yelpazesi sunmaktadır.CA plastikleri uygulamaları optikleri, tabakaları, tutmalıkları, oyuncakları, gökyüzü ışıkları, kalemleri, işaretleri, kar gözlükleri ve otomobil ek dekorasyonlarını kapsamaktadır. CA plastiklerinin diğer uygulama alanlarına diş fırçası sapları, tıbbi aletler, güvenlik camları, direksiyonlar ve kozmetik parçalar örnek verilebilir.


Naylon Plastikler

Naylon plastikler teknik olarak polyamide ailesinin üyeleridir. Naylon plastikler termoplastikler grubuna girmektedirler. Naylon plastikler fiziksel olarak güçlü ve sağlam, aşınmaya ve sıcaklık deformasyonlarına karşı dayanıklı malzemelerdir. Dış ortamlarda dayanıklı olmaları nedeniyle Naylon malzemenin kullanımı mühendisler tarafından tercih edilmektedir. Naylon plastikler yağlara, yakıtlara, hidrolik akışkanlar, renk çözücülere, temizleme maddelerine ve alkaliler gibi tüm inorganik kimyasallara karşı dayanıklı olma özelliği göstermektedirler. Bu özellikleri sayesinde bir çok mühendislik uygulamalarında kullanılmaktadırlar. Özellikle elektrik uygulamaları, otomobil uygulamaları, tesisat uygulamaları ve ambalaj sanayinde Naylon plastiklerin kullanımı yoğun olarak görülmektedir. Elektrik anahtarları, yüksek voltaj yalıtım malzemesi, kablo yuvaları, yakıt boruları, ısıtma-havalandırma sistemi kanalları ve otomobil parça yuvaları üretiminde Naylon plastikler kullanılmaktadırlar. Ayrıca kadın çorapları ve saç fırçaları Naylon plastiklerden üretilmektedir.Geri dönüştürülmüş Naylon plastiklerin kullanımı oldukça yaygın uygulanmaktadır. Bunlara örnek olarak elektrik anahtarı taşıyıcı tablası, otomobil parça yuvaları, yakıt ve havalandırma sistemi boruları gösterilebilir .


Carbon Fiber

Karbon fiberler güçlendirilmiş plastik kompozitlerdir. Epoksi reçineleri ile oluşturulmuş carbon fiberler kompozitler daha da güçlü elemanlar olup, strüktürlerde kullanılmaktadırlar. Carbon fiberler uçaklar, roketler, uzay mekikleri, fren diskleri ve bazı spor elemanlarında kullanılmaktadırlar. F1 yarış otomobilleri strüktürü carbon fiberler ile oluşturulmaktadır .


Polyurethane Thermoplastik (TPU) Plastikler

TPU plastikler 1950’lerde C.,Sschollenberger ve onun Goodrich araştırma laboratuvarlarındaki çalışma arkadaşları tarafından keşfedilmiştir.Kuvvet etkileşimleri yüzünden çoğu TPU plastiklerin geniş berrak bir alanları bulunmakta, bunun sonucu olarak sistem büyüdükçe saydamlıkları da artmaktadır. TPU plastikler mükemmel aşınma direnci, yüksek gerilim gücü, yırtılmaya karşı direnci, mükemmel yükleme ve taşıma kapasitesi, yakıt ve yağ direnci, düşük gaz ve su geçirgenliği ve iyi görsellik özelliklerini taşımaktadırlar.

TPU plastikler aşınmaya ve yırtılmaya, yağlara ve benzine karşı yüksek dayanım nedeniyle otomotiv endüstrisinde yoğun ilgi görmektedirler. TPU plastiklerin çok geniş uygulama alanları bulunmaktadır. TPU plastikler elektrik ve makine parçaları, otomobil filtreleri, otomobil lastiği, tampon ve panellerde, otomobil ek dekorasyon parçalarında ve ayakkabı yapımında kullanılmaktadırlar. TPU plastiklerin esnek ve bükülmez köpük malzemesi olarak üretilmeleri en önemli kullanım alanlarını oluşturmaktadır. TPU köpüklerden levhalar, yapraklar ve bloklar üretilmektedir. Bu köpükler ısı ve ses yalıtımları, döşeme malzemesi olarak kullanılmaktadırlar.

Tel, kablo ve yüksek performanslı hortum korumalarının yanında kağıt ve filmler de TPU plastiklerden yapılabilmektedir. En önemlileri uygulamaları arasında farklı maddeleri geliştirmek ve özelliklerini koruma amacıyla dış yüzeylerin TPU ile kaplanması yer almaktadır. TPU plastikleri birçok küçük ev aletleri, dişli çarklar, kablo içi ve mühürleri, bazı tekstil makineleri parçaları, rulolar, diyafram kapakları ve damgaları, mobilyalara takılan küçük tekerlekler ve sıcak eriyen yapıştırıcılar uygulamalarında görülmektedir .

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Yakın Zamanda Eklenen Diğer Yazılar